Utopie przeszłości w obchodach milenijnych

Utopie przeszłości w obchodach milenijnych

Problem badawczy: Celem wystąpienia jest rekonstrukcja strategii tworzenia wspólnot wyobrażonych w Europie Środkowej i Wschodniej poprzez wykorzystanie zideologizowanej wizji idealnej przeszłości do kształtowania przyszłości społeczeństwa.

Kontekst: W tej części XX-wiecznej Europy obchody początków państwa lub chrztu narodu / przyjęcia chrześcijaństwa miały kluczowe znaczenie dla procesów konsolidacji narodowej. W ramach aparatu propagandowego poszczególnych państw lub Kościołów wykorzystywano ustalenia historyków, archeologów i folklorystów. Odpowiednio ukształtowana wiedza stanowiła punkt wyjścia dla narracji i praktyk jubileuszowych.

Studia przypadków: Obchody milenijne, organizowane w Czechosłowacji w 1929 roku, w Polsce w 1966 roku, w Jugosławii od połowy lat 70. do połowy lat 80., a następnie w Związku Radzieckim w okresie pierestrojki, były w istocie odpowiedzią na lokalne kryzysy społeczne i polityczne.

Metodologia: W ostatnich latach badania opierały się na szerokiej kwerendzie dotąd nieeksplorowanych archiwów państwowych i kościelnych, a także na materiałach wytwarzanych na emigracji lub przez media niezależne (np. Radio Wolna Europa). Kluczowe znaczenie ma tu szerokie, porównawcze ujęcie problemu, dotąd niestosowane w badaniach nad milenium w Europie Środkowej i Wschodniej.

Wnioski: Obchody te miały prowadzić do konsolidacji społecznej poprzez odwołanie do utopijnej wizji wspólnoty zakorzenionej w przeszłości. Przeszłość ta była rekonstruowana, a „złoty wiek” powracał w nowoczesnej wersji. Utopia przeszłości miała stać się rzeczywistością teraźniejszości.